Blog

Gemba'nın 5 Altın Kuralı

Bir yöneticinin ya da girişimcinin başına gelebilecek felaketlerin ilk sıralarında, işe ve süreçlere yabancılaşma yer almaktadır. Yabancılaşmanın önüne geçmek amacıyla farklı yollar geliştirilebilir. Örnek olarak iş başlangıcında veya haftanın belli günlerinde yapılacak kısa toplantılar yararlı olabilir. İş, süreç ve proje takımlarına zaman zaman da olsa farklı birim ve bölümlerden yönetici ve çalışanların katılmasının sağlanması işletme bütünlüğü hakkında bilgi ihtiyacını karşılayabilir. Bir başka yaklaşım ise; Gemba tekniğidir.

Masaaki Imai, “Gemba Kaizen” adlı eserini yönetim literatüründe önemli yer edinen “Kaizen” adlı eserinin ardından 1997 yılında yayınlamıştır. Yazar bu eserinde Kaizen felsefesinin işler, bölümler ve süreçler düzeyinde nasıl uygulanacağı konusunda bir model geliştirmiştir. Hepimizin bildiği gibi, “Kaizen”; sürekli çabalar neticesinde sağlanan mevcut durumdaki küçük çapta iyileştirmeleri kapsar. Geliştirme, iyileştirme ve bu sürecin sürdürülmesi olarak ifade edilen kaizen sözcüğü, Japonca’da “değişim” anlamına gelen “Kai” ve iyi anlamını taşıyan  “Zen” sözcüklerinin birleşiminden oluşan ve “daha iyi” anlamına gelen bir sözcük olarak literatürde yer bulmuştur. Kaizen , Japon örgütlerinin iş yapma tarzına yerleşmiş bir felsefedir ve uygulama yönüyle de ön plana çıkmıştır. Bu felsefe, sadece ürünün iyileştirilmesini kapsamamakta, aynı zamanda üretim aşamasından ürünün pazara sunumuna ve çalışan eğitimine kadar geniş bir alanı içermektedir.

Masaaki Imai, Gemba Kaizen isimli eserinde “Gemba” şeklinde yeni bir kavramı Batı yönetim kültürüne tanıtmıştır.  Japonlar çalışma sahasında bulunmaya Gemba ismini vermektedirler ve bu kavram Japon kültüründe en az Kaizen kadar popüler bir kavram olarak ele alınmaktadır. Japonca’da “gerçek yer-asıl olayın gerçekleştiği yer” anlamına gelen Gemba Imai’nin eserinde işyeri anlamında kullanılmıştır. Örneğin bir üretim işletmesinde Gemba, imalatın gerçekleştiği fabrika / atölye alanıdır. Konuya daha geniş açıdan baktığımızda; Gembanın (değerin üretildiği yerin) tasarım ofisi, inşaat alanı, satış bölgesi, hizmet sağlama yeri vb. olduğunu söyleyebiliriz.

Gemba’nın özelliği katma değerin burada yaratılması ve sorunların çözümü için yetkilerin delege edilmesidir. Bu felsefenin amacı; aklı kullanarak düşük maliyetle çalışılan alanın nasıl düzenlenmesi gerektiğini değerlendirmektir.  Önemli olan Kaizen ile israfı yok etmeye çalışmaktır. Yalın üretim felsefesi atık, fire, ıskarta ve israf kaynakları ile bunlara ilişkin yararsız süreçleri bulmayı ve yok etmeyi hedefler. Bu türden tespitler için olay yerine ‘yürümek’ ve bu ‘yürüyüş’ sırasında çözüm fikirleri geliştirmek gerekir. Buna “Gemba Yürüyüşü” adı verilir. Japonya dışında geliştirilmiş Batı literatüründe bu uygulama, “Yürüyerek Yönetim” olarak isimlendiriliyor. Bunu gerçekleştirmek için de, Masaaki Imai beş altın kuralın uygulanması gerektiğini ifade etmiştir. Bunlar;

  1. Problem ortaya çıktığında ilk Gemba’ya (olay yerine) gitmek – “go to Gemba first”
  2. Gembutsu’yu (ortaya çıkan durumu) kontrol etmek – ”check gembutsu”
  3. Yerinde geçici önlemler almak – “take temporary measures on the spot”
  4. Temel sebebi bulmak ve çözmek – “find and eliminate the root on the spot”
  5. Tekrarlamanın önlenmesi için standardizasyona gitmek – “standardize to prevent recurrence”

Gemba esasında, işletmede kişisel gözlemler yapmak üzere çalışmanın yapıldığı (ilgilenilen iş vesilesi ile değerin üretildiği) yere yapılan eylemdir. Bu tekniğin amacı, hedeflenilen konuyu yerinde incelemek, iyileştirme fırsatlarını bulmaktır. Gemba Yürüyüşü, sürecin gerçekleştiği yere gitmeyi, yapılan işi anlamayı, sorular sormayı ve öğrenmeyi hedefler. Gemba Yürüyüşü, işletmeyi atığı, fireyi, ıskartayı ve israfı azaltarak daha verimli ve katma değerli hale getirmek isteyen girişimci ve yöneticinin düzenli olarak günlük uygulanması gereken bir tekniktir.

Gemba Yürüyüşü’nün sloganını “Git, Bak ve Gör” olarak ifade edebiliriz. Bu uygulama sayesinde girişimci ve yönetici, bakmakla görmek arasındaki farkı fark ederek, doğrudan cepheye (değerin üretildiği alana) çıkmış ve böylece işe yabancılaşma riski ihtimalini de azaltmış olur.

 

Yrd. Doç. Dr. Burcu Özge Özaslan Çalışkan

İstanbul Üniversitesi